Transdesign: ‘Hepimiz trans-seksüeliz’den Siborg’a temsiller arası

Baudrillard, ‘Kötülüğün Şeffaflığı’ kitabında ‘Hepimiz trans-seksüeliz’ der, çünkü hepimizin potansiyel olarak değişebilir biyolojik varlıklar olduğumuzu, ama bunun sadece biyolojik bir süreç olmadığını, simgesel olarak trans-seksüel olduğumuzu söyler. Baudrillard’a göre yaşanan cinsel devrim ve özgürleşmeyle herkesin kendi cinsiyetinin ve cinsel kimliğinin arayışıyla başbaşa kaldığını, insanın kendi iradesini nerede olduğunu, temelde neyi istediğini ve kendisinden neyi beklemenin hakkı olduğunu kendine sormaya yöneltmiştir ve her devrimin tuhaf sonucudur bu: Belirsizlik, sıkıntı ve bulanıklık. Tüm değerlerin ve kimlikler arası farklılıkların ortadan kalktığı trans-kimlik ve trans-.. değerler döneminde, sınırların birbirine karışması hepimizi trans-seksüel yapar (Baudrillard, 1995).

Transdesign, 2010, Neon yazı

Baudrillard’ın simülasyon kuramına göre içinde bulunduğumuz çağ gerçeğin yerini simülasyonların aldığı bir çağ olarak ‘We are all transsexxuals’ söylemi neon yazılarla temsiline uygun düşecektir. Bu nedenle Transdesign serisi işlerim içinde neon yazılar bulunmaktadır.

Benzer bir yaklaşıma Donna Haraway’in Siborg Manifestosu’nda rastlıyoruz. Haraway’in 1985 yılında ‘Yirminci yüzyılın sonunda bilim, teknoloji ve sosyalist feminizm’ alt başlığıyla yayınladığı metinde; ‘batı’nın bilim ve siyaset geleneklerinde (ırkçı, erkek-egemen kapitalizm geleneği, ilerleme geleneği, doğayı kültür ürünleri kaynağı olarak sahiplenme geleneği, benliğin başka benliklerin yansımalarından yeniden üretilmesi geleneği) organizma ile makine arasındaki ilişkinin, hep bir sınır muharebesi şeklinde cereyan ettiğini anlatır. Bu türdeki bir sınır muharebesinin paylaşılamayan toprakları da üretim, üreme ve tahayyüldür. Haraway’e göre siborg, hem ‘tahayyül’ün hem de ‘maddi gerçeklik’in yoğunlaşmış bir imgesidir ve yirminci yüzyılın sonlarına, bizim çağımıza, bu mitik çağa geldiğimizde, hepimizin makine ile organizmanın teorik bir zeminde ifade edilen ve fabrikasyon misali uydurulmuş birer melez olduğumuzu vurgulamak gerekir; kısacası, hepimiz siborguz. Baudrillard’ın karamsar yaklaşımına karşı Haraway sınırların karışmasını sevinçle karşılamakta, bu belirsizlik ve özgürlükten yeni bir dil, yeni bedenler ve yeni bir dünya anlayışı geliştirilebileceğini savunur. Ayrıca, sosyalist-feminist kültür ve teoriye, postmodernist, natüralist-olmayan bir tarzda ve cinsiyetin olmadığı bir dünya -belki doğuşun olmadığı, belki sonu da olmayan bir dünya- tahayyül eden ütopik gelenek dahilinde, katkıda bulunma çabasını temsil eder. Haraway; ‘İkisi sarmal dansla birbirlerine sarılmışlarsa, ben tanrıça olmaktan ziyade siborg olmayı yeğlerim.’der. Siborg tanımında insan vücudunu yapı-bozuma uğratırken kadın kimliğinin de tam bu aşamada ikilikler arasındaki sınırlar belirsizleşmişken tekrar keşfedilebileceğini söyler. Haraway’e göre tüm hiyerarşik ve tahakkümcü farklılıklar söylemlerden kaynaklanıyordu. Bedenimiz, ontolojimiz ve tarihimiz, hepsi kelimeler ile inşa edilmiştir, dolayısıyla da değiştirilebilir.

Transdesign, 2010, Neon yazı

Haraway’e göre ‘Toplumsal ve tarihsel oluşumları güçlükle tanınmış cinsiyet, ırk ve sınıf, ‘özsel’ birliğe olan inanca zemin teşkil edemezler. ‘Dişi’ olmakta kadınları doğal olarak bağlayan hiçbir şey yoktur. Hatta kendisi, üzerine mücadele verilen cinsel bilimsel söylemler ve başka toplumsal teamüller dahilinde inşa edilmiş oldukça karmaşık bir kategori olduğundan dişi ‘olmak’ diyebileceğimiz bir durum da mevcut değildir. Cinsiyet, ırk ya da sınıf bilinci, ataerkilliğin, sömürgeciliğin ve kapitalizmin çelişik toplumsal gerçekliklerinin korkunç tarihsel deneyimince mecbur bırakıldığımız birer kazanımdır. Kendi retoriğinde kimin ‘biz’ sayıldığı da sorunludur.’ (Haraway, 2006)

Bu bağlamda Haraway’in ‘Siborg Manifestosu’ Queer teoriyle ilişkili olarak da okuma pratikleri yapılmıştır. Özellikle Butler’ın geliştirdiği toplumsal cinsiyetin yeniden üretimi ve performatif oluşu, toplumsal cinsiyetin ve kadınlık, erkeklik kategorilerinin ezeli ve ebedi olmadığı, bunların toplumsal ve kültürel olarak kurulduğu ve değişebilir süreçler olduğu Haraway’in tüm ikili karşıtlıklara karşı çıkmasıyla benzerdir. (Butler, 2010)

Transdesign serisi Haraway’in organik ve mekanik olanı aynı bedende birleştirdiği siborg metaforu gibi üretimi -dolayısıyla eril iktidarı-simgeleyen teknik tasarımla, özgürlüğü, sanatı temsil eden organik formları birleştirir. Tüm bu ilişkileri kurarken üreten öznenin -burada özne aynı zamanda bu satırların da yazarı oluyor- tarihi tüm bu sürecin oluşumunda yadsınamaz. Şöyle ki; anti-kapitalist bir perspektifle çalışma hayatı –üretim mühendisi/iktidarı olarak- önce tahrip edilmiş sonra tamamen sanatsal bir boyutta tekrar inşa edilmiştir. Özne de tıpkı yapıtı gibi kimliğini yeniden inşa ederek özgürleşmiştir.


Transdesign, 2010, Tuval üzeri yağlıboya, Diptik 150x180 cm

KAYNAKÇA

Baudrillard, J., Kötülüğün Şeffaflığı-Aşırı Fenomenler Üzerine Bir Deneme, çev.: E. Abora.- I. Ergüden, Ayrıntı Yayınları, 1995

Butler, J., Cinsiyet Belası- Feminizm ve Kimliğin Altüst Edilmesi, çev.:Başak Ertür, Metis Yayınları, 2. basım, 2010

Haraway, D.J., Siborg Manifestosu, çev.: Osman Akınhay, Agora Kitaplığı, 2006